خراسان ما
خراسان ما

گل‎دسته‌های روبرو

گل‎دسته‌های روبرو

هر گوشه از حرم آکنده است از هنر اما شاید بتوان گفت بالاترین هنر شکل گرفته در حرم در گل‌دسته‌ها دیده می‌شود؛ گل‌دسته‌هایی که فقط یک بنای ساختمانی نیستند؛ زیبایی معنوی بلندبالایی را در حرم به وجود می‌آورند که دل‌ربای زائران و مجاورانی است که از دور به مقصد و مقصود خود سلام داده و در بلندای گل‌دسته‌های روبرو در حال زمرمه‌ آرزو هستند. 
سید مهدی سیدی در گفت‌وگو با خبرنگار ایسنا- منطقه خراسان، درباره تاریخچه گل‎دسته‌های حرم امام رضا(ع) گفت: گل‎دسته‌های سبک ایرانی، یک گنبد با دو گل‎دسته در دو طرف بنا ساخته می‌شود و باید متقارن باشند که از جمله نمونه خوب یک گنبد و دو گل‎دسته مسجد گوهرشاد است.
وی ادامه داد: از دوره تیموری به بعد، از معماری ایرانی تبعیت کردند و معماری ایرانی وارد بناهای اسلامی مانند معماری‌ شهرهای سمرقند، اصفهان و… شد.
این تاریخ‌پژوه افزود: مسجد گوهرشاد که در سال ۸۲۱ هجری توسط گوهرشاد همسر شاهرخ و شاهرخ پسر تیمور بنا شده است نمونه‌ای کامل از معماری ایرانی است.
سیدی در خصوص معماری‌های غیر ایرانی اضافه کرد: در معماری اسلامی یا عربی تنها یک گل‎دسته می‌ساختند که به آن مناره می‌گفتند. اغلب بناها مانند مسجد یا مقبره که با این معماری بنا می‌کرده‌اند معماری اسلامی غیر ایرانی نام می‌داده‌اند و حرم مطهر امام رضا(ع) نیز از این نوع معماری بود.
وی در این باره خاطر نشان کرد: گل‎دسته‌‌ها را با فاصله‌ای نزدیک در ورودی می‌ساختند تا موذن یا جارچی به روی آن برود و مردم را برای اذان یا دستورات حکومتی خبر کنند.
این تاریخ‌پژوه تصریح کرد: گنبد حرم مطهر امام رضا(ع) در زمان شاه طهماسب صفوی که زمامدارحکومتی شیعه مذهب بود، گنبد حرم را بالاتر برد و روی آن‌را با آب طلا، مطلا کرد و شاه عباس صفوی این بنا را مستحکم‌تر کرد. 
سیدی در این باره اضافه کرد: در ابتدا گنبد و مقبره امام بود و ۱۰۰ سال بعد از گنبد، گل‎دسته آن ساخته شد. این گنبد تا زمان نادر شاه افشار تنها یک گل‎دسته داشت.
وی افزود: هارون را در سال ۱۹۳ قمری دفن کردند و در سال ۲۰۳ که مامون، امام رضا(ع) را شهید کرد، محترمانه در بالای سر مقبره پدرش، امام را دفن کرد و بین سال‌های ۱۹۳ و۲۹۳ اولین گنبد را برای مقبره ایشان ساختند.
این تاریخ‌پژوه ادامه داد: حدود ۱۰۰ سال بعد فرد خیری، برای گنبد مقبره، گل‎دسته‌ای ساخت ولی مطلا نبوده است تا زمان نادرشاه که ۱۱۴۹ مشهد را گرفت و دو سال بعد پادشاه ایران شد. 
سیدی گفت: نادرشاه دومین گل‎دسته را پشت ایوان عباسی در سال ۱۱۴۵ ساخت و چون نادرشاه آن ‌را بنا کرده به گل‎دسته نادری نیز مشهور است.
وی عنوان کرد: گل‎دسته نادری دارای کتیبه است، نادرشاه در ساخت این بنا از مصالح مرغوب استفاده کرد، بعد ساخت گل‎دسته آن‌را تماما طلاکاری کرد. نادرشاه اولین کسی بود که چنین طلاکاری‌ای را انجام داد.
این هنرمند مشهدی خاطر نشان کرد: نادرشاه از حمله به هند طلا و جواهرات بسیاری با خود آورد و نذر کرده بود اگر از حمله به هند با پیروزی بازگشت، گل‎دسته‌ای به حرم امام رضا(ع)اضافه کند.
سیدی افزود: نادرشاه بعد ساخت و طلاکاری دومین گل‎دسته حرم، تصمیم گرفت اولین گل‎دسته را نیز که مطلا نبود، طلا کاری کند.
سیدی ابراز عقیده کرد: این دو گل‎دسته پا برجا بودند تا زمان انقلاب اسلامی، که بعد از این زمان بسیاری گل‎دسته‌های خارجی در حرم ساخته شد.
وی اذعان کرد: نویسنده کتاب تاریخ عالم آرای نادری در باب چگونگی ساخت این گل‎دسته‌ گفته است: من جوان بودم و درمدرسه پدر درس می‌خواندم وآن‌ها درحال ساخت گل‎دسته نادری بودند، طوری برای پایه‌ی این گل‎دسته زمین را گود کرده بودند که از بالای آن گودی، آدم‌هایی که کار می‌کردند مانند گنجشک به نظر می‌رسیدند. بعد از آن که بنّا کار خود را ساخت، یک سال صبر کرد تا خشک شود، و بعد از ساخت بنا آن‌را مطلا کردند.
این تاریخ پژوه ابراز عقیده کرد: اما اکنون در بعضی موارد گل‌دسته‌هایی که در حرم وجود دارد، مشاهده می‌کنیم که تنها ظاهر آن کاشی کاری دارد و از درون تهی است که این نوع سبک ساخت، در چند دهه اخیر شکل گرفته است و می‌توان گفت ارزش گل‎دسته‌های قدیم را ندارد.
گفت‌وگو از محدثه بنفشه؛ ایسنا- منطقه خراسان
انتهای پیام
لینک منبع خبر: اینجا کلیک کنید
منبع :: گل‎دسته‌های روبرو



دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

  • بانک پاسارگاد